Uncategorized – Thế giới thiên văn

PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI

myhanh — Tue, 21 Jun 2022 10:13:33 +0000

PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI

Tàu thăm dò Perseverance đã hạ cánh thành công xuống bề mặt sao Hỏa vào rạng sáng 19/2, giờ Việt Nam. Ảnh: NASA.

Con người luôn luôn ao ước, tò mò tìm hiểu về vũ trụ. Họ gửi gắm những đam mê, niềm tin vào chiếc tàu đổ bộ mang tên Perseverance – như một minh chứng cho sự kiên trì, đam mê mãnh liệt. Sau cuộc hành trình kéo dài 7 tháng, vượt qua 472 triệu km, tàu thăm dò Perseverance của NASA đã đáp xuống bề mặt Sao Hoả vào ngày 19/2/2021.

Được trang bị công nghệ đột phá, tàu thăm dò Sao Hoả Perseverance đã được phóng vào ngày 30 tháng 7 năm 2020, từ Trạm Lực lượng Không gian Cape Canaveral ở Florida. Nhiệm vụ này đánh dấu bước đầu tiên đầy tham vọng trong nỗ lực thu thập các mẫu vật trên Sao Hỏa và đưa chúng về Trái Đất.

Lần hạ cánh này là một trong những khoảnh khắc quan trọng đối với NASA, Hoa Kỳ và hoạt động khám phá không gian trên toàn cầu. Bản thân nhiệm vụ này đã nhân cách hóa lý tưởng của con người là kiên trì (Perseverance có nghĩa là sự kiên trì) hướng tới tương lai và sẽ giúp chúng ta chuẩn bị cho hành trình khám phá Hành tinh Đỏ của con người.

Sứ mệnh của tàu thăm dò Perseverance

Với kích thước tầm khoảng một chiếc ô tô, robot địa chất học và sinh học vũ trụ nặng 1.026 kg sẽ trải qua vài tuần thử nghiệm trước khi bắt đầu cuộc điều tra khoa học kéo dài hai năm về miệng núi lửa Jezero của Sao Hỏa. Bên cạnh việc điều tra đá và trầm tích của đồng bằng sông và lòng hồ cổ của Jezero để mô tả đặc điểm địa chất và khí hậu trong quá khứ của khu vực, một phần cơ bản trong nhiệm vụ của nó là sinh học vũ trụ, bao gồm cả việc tìm kiếm các dấu hiệu của sự sống vi sinh vật cổ đại.

Hình ảnh tàu thăm dò đáp xuống sao Hoả (Ảnh: NASA)

Rộng khoảng 45 km, Miệng núi lửa Jezero nằm ở rìa phía tây của Isidis Planitia, một lưu vực bị tác động khổng lồ ngay phía bắc đường xích đạo của Sao Hỏa. Các nhà khoa học đã xác định rằng cách đây 3,5 tỷ năm, miệng núi lửa này có một châu thổ sông riêng và chứa đầy nước.

Hình ảnh tàu thăm dò đáp xuống sao Hoả (Ảnh: NASA)

Được trang bị bảy công cụ khoa học cơ bản, nhiều máy ảnh nhất từng được gửi đến Sao Hỏa và hệ thống lưu mẫu phức tạp tinh xảo của mình – hệ thống lưu mẫu đầu tiên thuộc loại này được gửi vào không gian – Perseverance sẽ vừa lùng sục khắp vùng Jezero để tìm kiếm những di tích hóa thạch của sự sống vi sinh cổ đại trên Sao Hoả, vừa thu thập mẫu vật.

Ảnh minh họa tàu thăm dò Perseverance hạ cánh xuống Sao Hỏa. (Ảnh: DPA)

Trải đường cho các nhiệm vụ của loài người

Bộ cảm biến Thiết bị Thâm nhập, Hạ thấp và Tiếp đất Sao Hoả 2 (MEDLI2) đã thu thập dữ liệu về bầu khí quyển của Sao Hỏa trong quá trình tiếp cận, và hệ thống Điều hướng Tương quan Địa hình tự động dẫn đường cho tàu vũ trụ trong quá trình hạ cánh cuối cùng. Dữ liệu từ cả hai hệ thống này dự kiến sẽ giúp các tàu làm nhiệm vụ của loài người trong tương lai hạ cánh trên các thế giới khác an toàn hơn và với trọng tải lớn hơn.

Máy ảnh Mastcam-Z của Perseverance có thể tạo ra các bức ảnh toàn cảnh 3D màu, có độ phân giải cao về phong cảnh trên sao Hỏa. Ngoài ra, SuperCam sử dụng tia laser xung để nghiên cứu hóa học của đá và trầm tích, đồng thời có micrô riêng để giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về đặc tính của đá, bao gồm cả độ cứng của chúng.

Hình ảnh đầu tiên về sao Hỏa được Perseverance gửi về Trái đất. Ảnh: NASA

RIMFAX là radar xuyên đất đầu tiên trên bề mặt Sao Hỏa và sẽ được sử dụng để xác định cách các lớp khác nhau trên bề mặt Sao Hỏa hình thành theo thời gian. Dữ liệu có thể giúp mở đường cho các cảm biến trong tương lai tìm kiếm các mỏ băng dưới bề mặt.

Ngoài ra, các thiết bị khác của Perseverance sẽ cố gắng sản xuất oxy từ bầu không khí loãng và chủ yếu là carbon dioxide của Hành tinh Đỏ; cung cấp các thông tin chính về thời tiết, khí hậu và bụi trên sao Hỏa hiện tại; trinh sát hoặc vận chuyển hàng hoá cho các phi hành gia tương lai ở xa căn cứ của mình.

Xem thêm lịch thiên văn 2021 tại đây: https://thienva nhanoi.org/lich-cac-su-kien-thien-van-nam-2021/

The post PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI appeared first on Thế giới thiên văn.

Kính thiên văn gương lỏng đầu tiên trên thế giới

myhanh — Mon, 13 Jun 2022 10:40:07 +0000

Kính thiên văn gương lỏng đầu tiên trên thế giới

ẤN ĐỘ – Kính viễn vọng ILMT chứa hơn 50 lít thủy ngân, tương đương gần 700 kg, và dự kiến tạo ra 10 – 15 GB dữ liệu mỗi đêm.

Ảnh chụp ILMT từ trên cao tại Đài quan sát Devasthal của ARIES cho thấy mặt gương thủy ngân lỏng được màng mylar mỏng phủ lên. Ảnh: ARIES

Ấn Độ lắp đặt kính viễn vọng gương lỏng đầu tiên trên thế giới chuyên dụng cho thiên văn học tại Đài quan sát Devasthal, bang Uttarakhand, India Times hôm 9/6 đưa tin. Thiết bị mang tên Kính viễn vọng Gương lỏng Quốc tế (ILMT), dự kiến quan sát các tiểu hành tinh, thiên hà, vụ nổ siêu tân tinh, rác vũ trụ và nhiều thiên thể khác.

Nằm ở độ cao 2.450 m, ILMT được lắp đặt với sự hợp tác của Bỉ, Canada, Ba Lan, Uzbekistan. Chiếc kính do Công ty Cổ phần Hệ thống Quang học và Cơ khí Tiên tiến phối hợp cùng Trung tâm Vũ trụ Liège ở Bỉ thiết kế và chế tạo. Viện Nghiên cứu Khoa học Quan sát Aryabhatta (ARIES) tại Ấn Độ sẽ sở hữu và vận hành thiết bị này.

Đây là kính viễn vọng gương lỏng đầu tiên được chế tạo dành riêng cho thiên văn học và cũng là chiếc duy nhất thuộc loại này đang hoạt động trên thế giới. “Chỉ một số ít kính viễn vọng gương lỏng từng được chế tạo, nhưng chủ yếu dùng cho việc theo dõi vệ tinh hoặc mục đích quân sự”, tiến sĩ Kuntal Misra, chuyên gia tại ARIES, cho biết.

“Khác với kính viễn vọng thông thường có thể chỉnh hướng để theo dõi những vật thể nhất định, ILMT sẽ đứng yên. Nó sẽ thực hiện các quan sát và chụp ảnh khu vực thiên đỉnh, nghĩa là vùng trời ngay phía trên. Đây là một kính viễn vọng khảo sát có tiềm năng cao sẽ phát hiện những vật thể mới”, Misra nói.

Kính viễn vọng gương lỏng được tạo thành từ các tấm gương với chất lỏng phản xạ, trong trường hợp này là thủy ngân, có khả năng phản xạ ánh sáng cao. Khoảng 50 lít thủy ngân, tương đương gần 700 kg, được đổ vào khoang chứa. Khoang chứa sẽ quay với tốc độ cố định theo trục dọc của ILMT. Quá trình này khiến thủy ngân lan ra như một lớp mỏng trong khoang, tạo thành bề mặt phản xạ hình khối chảo parabol, đóng vai trò giống một tấm gương. Bề mặt này rất lý tưởng cho việc thu thập và tập trung ánh sáng.

Gương thủy ngân của ILMT có đường kính 4 m với khẩu độ f/2 được xác định bằng tốc độ quay. ILMT có khả năng tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ, khoảng 10 – 15 GB mỗi đêm. Kính viễn vọng này dự kiến hoạt động trong 5 năm tới, bắt đầu từ tháng 10/2022.

Nguồn: Thu Thảo (Theo India Times)

The post Kính thiên văn gương lỏng đầu tiên trên thế giới appeared first on Thế giới thiên văn.

Các nhà thiên văn học chuyên nghiệp phải làm những công việc gì?

myhanh — Tue, 19 Apr 2022 10:12:47 +0000

Nhà khoa học Heather Knutson đang làm việc tại phòng thí nghiệm của Viện Công nghệ California. Ảnh: Nasa.gov

Bạn quá quen thuộc với hình ảnh một người say sưa quan sát qua chiếc kính thiên văn. Bạn nghĩ đó là công việc mà các nhà thiên văn học phải làm. Không, đã xưa rồi cái thời các nhà thiên văn học phải thức đêm điều chỉnh chiếc kính khổng lồ phục vụ quan sát. Vậy những công việc các nhà thiên văn học ngày nay thường làm là…

LÀM VIỆC Ở VĂN PHÒNG VÀ PHÒNG THÍ NGHIỆM

Đó là các công việc quản lí tại cơ quan tổ chức nơi họ đang công tác. Từ việc phân tích dữ liệu cho tới thử nghiệm các mô hình trị số, hoặc các lý thuyết khoa học,…. Dù việc gì thì hiện nay các nhà thiên văn đều phải dành phần lớn thời gian làm việc trước màn hình máy tính. Thành thạo công nghệ thông tin, đặc biệt mảng lập trình là một yêu cầu tối quan trọng đối với một nhà thiên văn học hiện nay.

Các nhà thiên văn làm việc tại Phòng thí nghiệm Thiên văn & Vật lý thiên văn, thuộc Bảo tàng Khoa học tự nhiên Bắc Carolina. Ảnh: naturalsciences.org

ĐI DỰ HỘI NGHỊ, HỘI THẢO

Nếu bạn là người ưa đi lại, thiên văn học là một nghề thích hợp cho bạn. Các nhà thiên văn thường phải tới nhiều hội nghị được tổ chức ở khắp nơi trên thế giới. Ví dụ, hằng năm đều có nhiều cuộc họp của Hiệp hội Thiên văn Hoa Kỳ (AAS) và Ủy ban Thiên văn Quốc tế (IAU). Diễn ra ở nhiều địa điểm khác nhau. Thông thường một nhà thiên văn chuyên nghiệp sẽ phải tham gia ít nhất vài hội nghị như vậy mỗi năm.

Một hội nghị của IAU. Ảnh: IAU

Số lượng và thời gian các chuyến công tác thường phụ thuộc vào số tiền do đơn vị mà nhà thiên văn học đang công tác tài trợ. Tại các cuộc gặp gỡ như vậy, các nhà thiên văn thường trình bày về nghiên cứu của họ trước hội đồng. Đồng thời đây cũng là một cơ hội tốt để giao lưu với các nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới. Họ sẽ tìm hiểu về các lĩnh vực mà họ đang quan tâm. Hầu hết các trường đại học có ngành thiên văn đều tổ chức các cuộc hội thảo đều đặn hàng tuần.

THAM GIA GIẢNG DẠY

Nhiều các nhà thiên văn chuyên nghiệp tham gia giảng dạy bộ môn vật lý và thiên văn học tại các trường đại học.Thời gian dành cho công việc này tùy thuộc vào mỗi người, đối với một số giảng dạy sẽ là công việc chính của họ.

Giáo sư vật lý thiên văn Neil Tyson trong một buổi giảng dạy tại Đại học Iowa. Ảnh: ow.uiowa.edu

ĐỌC & CẬP NHẬT TIN TỨC

Nhà thiên văn học cần phải dành đáng kể thời gian để đọc, tìm hiểu các đề tài mới hoặc cập nhật những bước phát triển mới nhất trong ngành thiên văn học. Có nhiều đơn vị xuất bản khác nhau như Astrophysical Journal, nơi nhà thiên văn cần liên tục cập nhật những nghiên cứu và tin tức mới nhất. Nhiều nhà thiên văn bắt đầu ngày làm việc bằng việc đọc những bài viết mới nhất được đăng tại arXiv, một kho lưu trữ các bài báo khoa học.

VIẾT SÁCH BÁO

Các nhà thiên văn cũng phải dành nhiều thời gian để viết báo và các công trình nghiên cứu. Với mục đích trình bày, chia sẻ các dự án và kết quả nghiên cứu. Chính vì thế, kĩ năng viết tốt là một điều cần thiết bởi giúp nhà thiên văn diễn đạt ý kiến rõ ràng, dễ hiểu hơn với độc giả.

Ngoài ra, họ cũng phải thảo ra các dự án để có thể nhận khoản tài trợ từ nhiều nguồn khác nhau nhằm phục vụ cho công việc nghiên cứu. Đồng thời soạn thảo các đề án quan sát để nhận được sự cho phép sử dụng các loại kính thiên văn và các trang thiết bị cho nghiên cứu sâu hơn.

Nhiều nhà thiên văn học nổi tiếng thường viết nhiều tác phẩm phổ biến khoa học, và trở thành các cuốn sách bán chạy hàng đầu thế giới, tiêu biểu là các cuốn sách của Stephen Hawking, Michio Kaku hay Neil Tyson.

Một số đầu sách thiên văn vũ trụ phổ biến hiện nay. Ảnh: Read this twice

QUAN SÁT THIÊN VĂN

Các nhà thiên văn thường tới nhiều đài quan sát khác nhau để thực hiện nghiên cứu. Những đài này tọa lạc ở khắp mọi nơi trên thế giới, từ Puerto Rico đến Hawaii, châu Âu, châu Úc, Chile và ngay cả Nam Cực. Tuy vậy, hầu hết các nhà thiên văn vẫn làm việc thiên về lý thuyết, nếu có quan sát thì thường cũng rất ít.

Đài thiên văn Canada-Pháp-Hawaii trên núi Maunakea. Ảnh: aas.org

Còn một điều nữa. Bạn đừng nghĩ các nhà thiên văn quan sát sẽ phải thức đêm, ghé mắt vào thị kính để tìm mục tiêu. Thực tế, hệ thống kính thiên văn khổng lồ ngày nay hoàn toàn được điều khiển bằng máy tính. Các dữ liệu quan sát sẽ được ghi lại tự động, và các nhà thiên văn không cần thiết phải thức đêm để đợi kết quả. Họ có thể phân tích dữ liệu trên máy tính vào sáng hôm sau.

The post Các nhà thiên văn học chuyên nghiệp phải làm những công việc gì? appeared first on Thế giới thiên văn.

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 4 năm 2022

myhanh — Tue, 05 Apr 2022 09:05:34 +0000

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 4 năm 2022

Ngày 1 tháng 4 – Trăng mới

Mặt Trăng sẽ nằm cùng phía với Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm. Pha này xảy ra vào lúc 13:27 (giờ Việt Nam). Đây là thời điểm tốt nhất trong tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay cụm sao bởi chúng sẽ không bị ảnh hưởng bởi ánh trăng.

Ngày 17 tháng 4 – Trăng tròn

Mặt trăng sẽ nằm ở phía đối diện của Trái Đất so với Mặt Trời và mặt của nó sẽ được chiếu sáng hoàn toàn trên bầu trời đêm. Giai đoạn này xảy ra lúc 1:57 giờ VN. Người Châu Mỹ bản địa gọi nó là Trăng Hồng vì nó đánh dấu sự xuất hiện của loài hoa Chi Anh hồng đầu mùa xuân. Trăng này còn được gọi là trăng Cỏ Mầm, trăng Mọc, trăng Trứng. Nhiều bộ lạc ven biển còn gọi nó là Trăng Cá bởi vì đó là lúc Cá mòi bơi lên thượng nguồn để đẻ trứng.

Ngày 22,23 tháng 4 – Mưa sao băng Lyrids

Lyrids là một mưa sao băng trung bình, thường đạt khoảng 20 sao băng một giờ tại cực điểm trên bầu trời đêm. Trận mưa sao băng này hình thành từ các hạt bụi còn sót lại của sao chổi C/1861 G1 Thatcher, được phát hiện năm 1861. Mưa sao băng Lyrids thường xuất hiện từ ngày 16 đến ngày 25 tháng 4 hàng năm. Cực điểm năm nay diễn ra vào đêm ngày 22, rạng sáng ngày 23. Đôi khi có những vệt sao băng sáng có đuôi dài xuất hiện trong vài giây.

Mặt Trăng đang gần ở pha trăng mới sẽ đảm bảo một bầu trời tối, rất tuyệt vời để quan sát mưa sao băng. Thời gian quan sát tốt nhất là sau nửa đêm tại một địa điểm tối. Sao băng có xu hướng tỏa ra từ phía chòm sao Lyra (Thiên Cầm). Nhưng cũng có thể xuất hiện bất cứ nơi đâu trên bầu trời.

Ngày 30/4 – Nhật thực một phần

Nhật thực một phần diễn ra khi Mặt Trăng che khuất một phần của Mặt Trời. Nhật thực một phần có thể được quan sát qua kính lọc đặc biệt. Hiện tượng này sẽ được quan sát tốt ở hầu hết trên bầu trời vùng đông nam Thái Bình Dương và nam Nam Mỹ. Quan sát tốt nhất ở Argentina với độ che phủ lên tới 53%. Hiện tượng này không quan sát được ở Việt Nam.

Xem thêm lịch thiên văn 2022 tại đây: https://thienvanhanoi.org/quan-sat-thien-van/lich-thien-van-nam-2022/

The post Lịch các sự kiện thiên văn tháng 4 năm 2022 appeared first on Thế giới thiên văn.

Những thông số cơ bản của kính thiên văn

myhanh — Tue, 29 Mar 2022 08:56:47 +0000

Bài viết sau đây sẽ nêu ra những tác dụng chính của kính thiên văn trong việc hỗ trợ quan sát và nghiên cứu thiên văn.

Tác dụng chính của kính thiên văn trong việc hỗ trợ quan sát và nghiên cứu thiên văn là Phóng đại thiên thể lên nhiều lần (đặc trưng bởi độ phóng đại của kính) và Tăng khả năng thu nhận ánh sáng từ các thiên thể (đặc trưng bơi độ mở của kính)

Hai công dụng trên của KTV mục đích cuối cùng là để giúp chúng ta có được cái nhìn “to và rõ” hơn đối với các thiên thể.
Ngoài hai đặc trưng trên, KTV còn có một số những thông số khác mà người thường xuyên sử dụng KTV cần phải biết.

1. Độ mở (Aperture) D của kính thiên văn

Chính là đường kính D của vật kính. D càng lớn, tức độ mở càng lớn thì khả năng thu nhận ánh sáng của kính càng nhiều, khi đó độ phân giải của kính càng cao.

2. Chỉ số độ mở F của kính thiên văn

Là tỷ số giữa tiêu cự f của vật kính với D.
Công thức: F=f/D
F = thông số cơ bản của kính thiên văn
-D: đường kính vật kính
-f: tiêu cự vật kính

Nếu F ≤ 6 , ta có “kính nhanh” (“fast” telescope), ngược lại, nếu f ≥ 8 ta có “kính chậm” (“slow” telescope), điều này có nghĩa là khi chụp ảnh thiên văn, để đạt được cùng độ sáng cho bức ảnh thì “kính nhanh” sẽ mất ít thời gian phơi sáng hơn so với “kính chậm”
Ví dụ: các trang web bán KTV thường kí hiệu các kính của mình dưới dạng D f/F chăng hạn như 6” f/8, điều đó có nghĩa là KTV này có đường kính gương 6 in, tiêu cự 6×8=48 in.

3. Độ phóng đại của kính thiên văn (Magnification)

Độ phóng đại của KTV được tính bởi công thức:
M=f/fe
– M = thông số cơ bản của kính thiên văn
-f : tiêu cự vật kính
-fe : tiêu cự thị kính

Ví dụ: Một KTV 10” f/6 dùng kèm với thị kính 16mm. Vậy độ phóng đại của kính lúc này là bao nhiêu?
Giải: Tiêu cự vật kính f = 10×6 = 60 in = 1524 mm
—> Độ phóng đại M = fe/f = 1524/16 = 95x

Độ phóng đại của kính thực ra không phải là một thông số quan trọng lắm. Vì việc thay đổi độ phóng đại được thực hiện rất đơn giản là chỉ cần thay đổi thị kính có tiêu cự khác nhau. Một thông số khác quan trọng hơn phụ thuộc vào độ mở ống kính, đó là khả năng phân giải của KTV.

4. Độ phân giải của kính thiên văn (resolution)

Mọi hệ quang học trong thực tế đều không tuân theo một cách chính xác các định luật quang hình học cơ bản. Ngay cả các hệ quang được xem như là hoàn hảo cũng sẽ cho ảnh của một nguồn sáng điểm (một ngôi sao có thể được xem là một nguồn sáng điểm) là một đĩa nhiễu xạ (Airy disk), tức có kích thước để đo đạc được. Hiện tượng này gây ra do sự nhiễu xạ bởi ánh sáng cũng vốn mang bản chất sóng. Theo tiêu chuẩn Rayleigh, độ phân giải góc tới hạn được tính bằng:

trong đó λ là bước sóng ánh sáng.

Công thức trên áp dụng được cho cả KTV quang học lẫn KTV vô tuyến.

Như vậy, có thể thấy khả năng phân giải của KTV hoàn toàn phụ thuộc vào đường kính vật kính. D càng lớn, góc phân giải được càng nhỏ, tức khả năng phân giải của kính càng cao.
Ý nghĩa: Độ phân giải của kính thể hiện vai trò rõ rệt nhất khi dùng kính để quan sát các sao đôi. Với các sao đôi mà hai sao ở quá gần nhau, nếu kính không đủ độ phân giải thì khi nhìn các sao này qua kính chúng cũng chỉ hiện lên như một sao duy nhất, cho dù ta có tăng độ phóng đại hết mức.

5. Kích thước vòng tròn thị kính h (Exit pupil)

Exit pupil là thuật ngữ để chỉ chùm sáng ra khỏi thị kính. Kích thước của chùm sáng này phụ thuộc vào đường kính vật kính và độ phóng đại đang sử dụng:
h = D/M

Trong ví dụ trên, kích thước vòng tròn thị kính sẽ là h = 10/95 = 0.105 in = 2.67 mm.

Vòng tròn thị kính càng lớn thì ảnh nhận được sẽ càng sáng, nhưng độ phóng đại sử dụng càng hạ thấp. Đến một điểm vòng tròn thị kính vượt quá đường kính của đồng tử mắt, khi đó ta chỉ còn nhìn thấy phần ánh sáng ở giữa. Lúc này ảnh quan sát được cũng giống như chúng ta che bớt phần ngoài của vật kính.

6. Độ phóng đại tối thiểu và tối đa của kính thiên văn:

-Độ phóng đại tối thiểu:

Như đã nói, kích thước vòng tròn thị kính nói chung không nên vượt quá kích cỡ đồng tử (con ngươi) mắt người trong điều kiện tối hoàn toàn (thường vào khoảng 7mm). Nếu không sẽ có một phần ánh sáng từ KTV bị lãng phí vì không được mắt ta tiếp nhận hết. Bởi vì khi độ phóng đại của KTV càng giảm, kích thước vòng tròn thị kính càng tăng lên và một lúc nào đó nó sẽ vượt quá kích thước đồng tử. Chính vì vậy mỗi KTV đều có một giới hạn dưới của độ phóng đại và được tính bằng

m = 1.33D với D (cm)
m = 3.62D với D (in)

-Độ phóng đại hữu dụng (độ phóng đại tối đa)

Đã có giới hạn dưới của độ phóng đại, vậy ắt hẳn cũng phải có giới hạn trên và đó chính là độ phóng đại hữu dụng của KTV. Theo lý thuyết, độ phóng đại của một KTV có thể tăng lên đến vô cùng. Nhưng thực tế có nhiều yếu tố không cho phép thực hiện điều này, và một trong các yếu tố đó chính là khả năng phân giải của kính (đã đề cập ở trên). Để thõa mãn độ phân giải của ảnh (tức nhìn vào ảnh ta còn có thể phân biệt được các chi tiết trên đó) thì độ phóng đại của kính chỉ có thể tăng đến một giới hạn nào đó. Khi vượt quá giới hạn này ta sẽ không còn nhận biết được các chi tiết trên ảnh.

Hai hình ảnh so sánh Sao Mộc vẫn còn nằm trong độ phân giải tốt và ngược lại.

Có một quy tắc để tính độ phóng đại hữu dụng là lấy đường kính vật kính (tính theo in) nhân 50 hoặc lấy đường kính vật kính (tính theo mm) nhân 2. Tuy nhiên, công thức trên chỉ đúng khi điều kiện quan sát là hoàn hảo.

Ví dụ: với kính 10” đã cho ban đầu, độ phóng đại hữu dụng sẽ là 10*50=500x.
Trong thực tế có rất nhiều yếu tố ngoại cảnh (về điều kiện quan sát) làm giá trị độ phóng đại hữu dụng không đạt tới con số đã tính toán.

7. Trường nhìn của kính thiên văn (field of view)

– Trường nhìn biểu kiến của thị kính (Apparent field of view – AFV)

AFV là độ rộng của góc quan sát được khi nhìn qua thị kính (không cắm vào KTV), tính bằng độ. Mỗi loại thị kính sẽ có một trường nhìn biểu kiến khác nhau. Từ nhỏ nhất như thị kính Huygen AFV chỉ có 25-35 độ cho đến siêu khủng như dòng thị kính cao cấp Ethos của Tele Vue có AFV lên đến 100 độ.

Trường nhìn biểu kiến của một số loại thị kính:

– Trường nhìn thực (True field of view – FOV)

Khác với AFV, FOV là trường nhìn khi đã lắp thị kính vào KTV. Nói một cách dễ hiểu thì trường nhìn thực chính là vùng trời mà bạn quan sát được qua KTV, cũng được tính bằng độ. Công thức tính như sau:
FOV= AFV/M (độ)
-FOV: trường nhìn qua KTV (độ)
-AFV: trường nhìn biểu kiến của thị kính (độ)
-M: độ phóng đại
Tiếp tục lấy kính 10” f/6 và thị kính 16mm làm ví dụ, giả sử đây là thị kính Huygen có AFV 35 độ, khi đó FOV = 35o/95x = 0.37o, lúc này nếu đem kính ngắm chị Hằng thì ta chỉ thấy được khoảng ¾ (vì mặt trăng có góc nhìn khoảng 0.5 độ)

8. Khoảng đặt mắt (Eye relief)

Khoảng đặt mắt là khoảng cách từ thị kính đến vị trí đặt mắt quan sát để trường nhìn thấy được là tối đa. Khoảng đặt mắt thường được lấy bằng tiêu cự thị kính. Thực tế là nhỏ hơn một ít so với tiêu cự thị kính.

9. Cấp sao mờ nhất có thể thấy được qua KTV

mt = 6.8 + 5logD với D (cm)
mt = 8.8 + 5logD với D (in)

Theo Đặng Thế Phúc -HAAC

The post Những thông số cơ bản của kính thiên văn appeared first on Thế giới thiên văn.

Những thảm họa tàu vũ trụ

myhanh — Tue, 15 Mar 2022 09:16:23 +0000

Các chuyến khám phá không gian luôn là những nhiệm vụ hết sức nguy hiểm. Cho đến hiện tại đã có 22 người hy sinh tính mạng do các tai nạn thảm khốc trong các sứ mệnh đặc biệt này.
Dưới đây là những tai thảm họa đã xảy ra trong không gian trong gần 100 năm trở lại đây.

1. Tàu con thoi Challenger

Tàu con thoi Challenger (tiếng Anh: thách thức, số hiệu OV 099) là một trong những con tàu con thoi thuộc quản lí của Cục Quản trị Hàng không và Không gian Quốc gia Hoa Kỳ NASA. Nó được phóng lên quỹ đạo lần đầu vào năm 1983. Tàu thường xuyên lắp đặt các vệ tinh nhân tạo. Nó đã thực hiện được 9 phi vụ trước khi bị phá hủy sau 73 giây cất cánh ngày 28 tháng 1, năm 1986 dẫn đến cái chết của 7 thành viên phi hành đoàn

Đây là thảm hỏa tồi tệ đâu tiên trong lịch sử NASA làm ngưng Chương trình tàu con thoi hai năm rưỡi. Nguyên nhân của thảm họa này là do các vòng đệm bằng cao su trong một tên lửa đẩy đã bị hỏng do nhiệt độ xuống thấp vào ban đêm.

2.Tàu con thoi columbia

Tàu con thoi Columbia (số hiệu của NASA: OV-102) là tàu đầu tiên trong phi đội tàu con thoi của NASA có khả năng bay lên vũ trụ. Chuyến bay đầu tiên của nó, STS-1, kéo dài từ 12 đến 14 tháng 4 năm 1981. Vào 1 tháng 2 năm 2003, Columbia vỡ tan trong suốt quá trình hạ cánh trong chuyến bay thứ 28 của tàu làm toàn bộ 7 thành viên phi hành đoàn tử nạn.

Vào buổi sáng 1 tháng 2 năm 2003, tàu con thoi tái nhập vào khí quyển sau một chuyến bay khoa học kéo dài 16 ngày. NASA mất liên lạc vô tuyến vào khoảng 0900 EST, Qua màn hình theo dõi tình trang của tàu, các chuyên gia mặt đất nhận thấy áp suất trên tàu giảm rất nhanh có thể khiến các phi hành gia bị ngất. Trong khi đó một luồng khí cực nóng tràn vào tàu. Module chứa phi hành đoàn tách khỏi tàu và xoay tròn rất nhanh. Nếu các nhà du hành không mất mạng vì những luồng khí nóng thì họ cũng không thể sống sót sau khi cơ thể bị xoay tròn như chong chóng cùng với module. Nói cách khác 7 phi hành gia trên tàu Columbia không có cơ hội sống sót nào. Những băng ghi hình cho thấy tàu đã vỡ ra trong ngọn lửa phía trên tiểu bang Texas, vào độ cao vào khoảng 39 dặm (63 km) và ở tốc độ 12.500 mph (5,6 km/s).

Nguyên nhân được cho là một lượng bọt bằng một chiếc cặp sách rơi vào tấm ván làm bằng chỉ cacbon (tấm thứ tám) bên cánh trái của tàu trong lúc cất cánh 16 ngày trước, làm thủng cánh tàu. Lúc hạ cánh nhiệt độ trong cánh đã tăng lên 4400 độ C và thiêu các bộ phận trong cánh. Một vài người dân ở Texas đã thấy một vài mảnh vỡ bay ra từ tàu trước khi rơi xuống

3.Phi thuyền Apollo 13

Tàu Apollo 13 do tên lửa Saturn khởi động phóng vào không gian lúc 13 giờ ngày 11/04/1970. Chỉ huy con tàu là Jim Lovell, người đã từng thực hiện ba chuyến bay vào vũ trụ. Nhưng sau ba ngày vận hành êm đẹp, đến ngày 13/04, lúc 21 giờ, con tàu đã gặp sự cố. Hệ thống máy tính của tàu không làm việc, các buồng điện hỏng hoàn toàn, lượng khí ô xy trong tàu bị thất thoát và chỉ còn lại rất ít trong khi tàu vẫn tiếp tục bay vào khoảng không vũ trụ.
Cứ mỗi giây trôi qua là cái chết lại đến gần hơn với các phi hành gia. Nếu tàu không thể quay lại trái đất, thì sẽ lạc mãi mãi trong không gian. Để đưa con tàu về, giải pháp nhanh chóng và thông thường nhất là đốt động cơ và cho quay tàu lại. Nhưng giám sát chuyến bay đã suy nghĩ lại, ông cho rằng chưa chắc đây sẽ là giải pháp an toàn và tối ưu. Bình chứa ôxy vẫn chưa cạn kiệt và thời gian vẫn còn. Vì vậy, ông yêu cầu nhân viên của mình phân tích bằng cách đặt câu hỏi trong ba ngày, tức là dựa vào khả năng và phán đoán của họ để tìm cách đưa các phi hành gia trở về trái đất an toàn.
Họ đã nghiên cứu rất kỹ thiết kế của con tàu. Phi thuyền Apollo được thiết kế với nhiều bộ phận khác nhau để thực hiện nhiệm vụ được đặt ra. Phi thuyền có các bộ phận: hệ thống thoát hiểm khi phóng; hệ thống điều khiển; hệ thống hỗ trợ; hệ thống đáp xuống Mặt Trăng và bộ phận thích ứng với Mặt Trăng. Cuối cùng họ đã quyết định dùng hai phần của con tàu là hệ thống điều khiển và hệ thống đáp xuống Mặt Trăng cũng như động cơ của nó làm phi thuyền cứu hộ khẩn cấp. Nhờ vậy mà Apollo 13 trở về Trái đất an toàn vào lúc 10h43 ngày 17/04/1970.

The post Những thảm họa tàu vũ trụ appeared first on Thế giới thiên văn.

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 3 năm 2022

myhanh — Tue, 22 Feb 2022 10:15:17 +0000

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 3 năm 2022

Lịch thiên văn tháng 3 năm 2022

Ảnh: Internet

Ngày 3 tháng 3 – Trăng mới
Mặt Trăng sẽ nằm cùng phía với Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm. Pha này xảy ra vào lúc 00:38 (giờ Việt Nam). Đây là thời điểm tốt nhất trong tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay cụm sao bởi chúng sẽ không bị ảnh hưởng bởi ánh trăng.

Ngày 18 tháng 3 – Trăng tròn
Mặt trăng sẽ nằm ở phía đối diện của Trái Đất so với Mặt Trời và mặt của nó sẽ được chiếu sáng hoàn toàn. Pha này xảy ra lúc 14:20 (giờ Việt Nam). Người Châu Mỹ bản địa gọi nó là Trăng Giun vì đây là lúc mặt đất mềm đi và giun đất sẽ lộ ra. Trăng lần này còn được gọi là Trăng Quạ, Trăng Nhựa,…Siêu Trăng trên lâu đài ở Tây Ban Nha. Ảnh: Tomeu Mas

Ngày 20 tháng 3 – Xuân Phân
Xuân phân diễn ra lúc 22:24 (giờ Việt Nam). Mặt Trời sẽ chiếu sáng thẳng lên xích đạo và thời gian ban ngày và ban đêm sẽ gần như bằng nhau ở khắp mọi nơi trên thế giới. Đây cũng là ngày bắt đầu mùa xuân ở bán cầu Bắc và là ngày bắt đầu mùa thu ở bán cầu Nam.

Vào Xuân phân, ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với đường xích đạo. Ảnh: Wikipedia

Xem thêm bài viết mới:

Năm ánh sáng là gì?

Nguồn: Thiên văn Hà Nội

The post Lịch các sự kiện thiên văn tháng 3 năm 2022 appeared first on Thế giới thiên văn.

HỆ MẶT TRỜI NGOÀI ĐỊA CẦU CÒN CÓ SỰ SỐNG KHÁC HAY KHÔNG?

myhanh — Sat, 28 Nov 2020 09:20:46 +0000

HỆ MẶT TRỜI NGOÀI ĐỊA CẦU CÒN CÓ SỰ SỐNG KHÁC HAY KHÔNG?

Hệ Mặt Trời ngoài địa cầu còn có sự sống khác hay không?: Trong danh sách dưới đây, ba trong số năm thiên thể là vệ tinh, và được cho là có chứa chất lỏng trong lòng đất, nơi mà sự sống có thể giống như dưới biển sâu.

Sao Kim

Hành tinh thứ hai tính từ Mặt Trời, loại khí tiết ra bởi các dạng sống cơ bản, vừa được tìm thấy trên Sao Kim.

Sao Hỏa

Hành tinh thứ tư tính từ Mặt Trời – có nước dạng lỏng tồn tại trong quá khứ và vẫn còn nước dạng lỏng ở dưới bề mặt. Gần đây, methane được tìm thấy trong khí quyển Sao Hỏa.

Titan

Vệ tinh lớn nhất của Sao Thổ, vệ tinh duy nhất có một bầu khí quyển đáng chú ý. Các khám phá mới nhất chỉ ra rằng không có biển bao phủ trên đó nhưng có thể tồn tại các hồ hydradcarbon theo mùa.

Europa

Vệ tinh lớn thứ tư của Sao Mộc – dường như có một biển muối dưới lớp vỏ băng mỏng. Nếu như vệ tinh này có sự sống, nhiều hy vọng có thể tìm thấy dạng sống tương tự như ở các miệng núi lửa trên Trái Đất. Hơn nữa, các nhà sinh học vũ trụ đang hy vọng tìm thấy dạng sống kỵ khí dưới vùng biển ở đây nhờ khuấy tung bề mặt băng của Mặt Trăng này.

Enceladus

Vệ tinh lớn thứ sáu của Sao Thổ – đã quan sát thấy các hoạt động địa chất cùng với nước ở dạng lỏng và các mạch nước tại cực nam.

The post HỆ MẶT TRỜI NGOÀI ĐỊA CẦU CÒN CÓ SỰ SỐNG KHÁC HAY KHÔNG? appeared first on Thế giới thiên văn.

Năm ánh sáng là gì?

myhanh — Thu, 12 Nov 2020 10:05:14 +0000

Năm ánh sáng là đơn vị đo chiều dài sử dụng trong đo khoảng cách thiên văn. Khoảng cách mà ánh sáng truyền đi được trong vòng một năm.

Một năm ánh sáng truyền đi khoảng 9,5 nghìn tỷ km hoặc 5,9 nghìn tỷ dặm. Vậy một hành tinh cách chúng ta 9,5 nghìn tỷ km thì ánh sáng chúng ta nhìn thấy từ hành tinh đó đã là ánh sáng của 1 năm trước.

Chúng ta có một ví dụ:

Từ một hành tinh nào đó cách chúng ta 65 triệu năm ánh sáng với kính viễn vọng đủ mạnh có thể nhìn thấy khủng long trên Trái Đất.

Năm ánh sáng thường hay được sử dụng nhất khi biểu diễn khoảng cách đến các sao hoặc đến những khoảng cách lớn hơn trong phạm vi thiên hà.

Các viết tắt và sử dụng bội số của năm ánh sáng là:

ly: một năm ánh sáng

Kly: một nghìn (kilo) năm ánh sáng (1.000 năm ánh sáng)

Mly: một triệu (mega) năm ánh sáng (1.000.000 năm ánh sáng)

Gly: một tỷ (giga) năm ánh sáng (1.000.000.000 năm ánh sáng)

The post Năm ánh sáng là gì? appeared first on Thế giới thiên văn.

Thiên hà từ đâu mà có? Các loại thiên hà trong vũ trụ

myhanh — Sun, 01 Nov 2020 07:34:59 +0000

Thiên hà từ đâu mà có? Các loại thiên hà trong vũ trụ

Thiên hà từ đâu mà có? Thiên hà là một hệ thống lớn các thiên thể và vật chất liên kết với nhau bằng lực hấp dẫn. Thiên hà chứa rất nhiều hành tinh, hệ sao, quần tinh và các loại đám mây liên sao. Ở giữa những thiên thể này là môi trường liên sao bao gồm khí, bụi và tia vũ trụ. Nghiên cứu gần đây ước tính con số này là 2 nghìn tỷ thiên hà trong vũ trụ quan sát được.

Các lỗ đen siêu khối lượng nằm tại trung tâm của hầu hết các thiên hà.

Các thiên hà có nhiều đặc điểm đa dạng từ các thiên hà lùn chứa vài triệu sao đến những thiên hà khổng lồ chứa hàng nghìn tỷ sao.

Cách nào mà các thiên hà đã hình thành trong vũ trụ ?

Minh họa thiên hà trẻ đang tích tụ vật chất

Đó là một câu hỏi có tầm quan trọng lớn trong ngành thiên văn học. Các lý thuyết có thể chia ra thành hai nhóm:

+ Trong lý thuyết từ trên – xuống: các tiền thiên hà hình thành đồng thời từ sự suy sụp của cấu trúc lớn diễn ra trong khoảng 100 triệu năm.

+ Trong lý thuyết từ dưới – lên: các cấu trúc nhỏ như cụm sao cầu hình thành trước tiên, và rồi một số thiên thể thu hút chúng lại để tạo nên một thiên hà lớn hơn.

Có mấy loại thiên hà ?

Các thiên hà có ba kiểu hình thái chính: elip, xoắn ốc, và dị thường

Các kiểu thiên hà theo sơ đồ phân loại Hubble. Chữ E ký hiệu cho thiên hà elip; chữ S cho thiên hà xoắn ốc

Các thiên hà lớn nhất trong vũ trụ quan sát được là các thiên hà elip.Các nhà thiên văn học tin rằng nhiều thiên hà elip hình thành từ quá trình tương tác giữa các thiên hà. Kết quả của sự va chạm hay sáp nhập thiên hà dẫn tới chúng có thể lớn đến một kích thước khổng lồ

The post Thiên hà từ đâu mà có? Các loại thiên hà trong vũ trụ appeared first on Thế giới thiên văn.

Uncategorized – Thế giới thiên văn

PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI

PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI Tàu thăm dò Perseverance đã hạ cánh thành công xuống bề mặt sao Hỏa vào rạng sáng 19/2, giờ Việt Nam. Ảnh: NASA.

Sứ mệnh của tàu thăm dò Perseverance

Trải đường cho các nhiệm vụ của loài người

Xem thêm lịch thiên văn 2021 tại đây: https://thienvanhanoi.org/lich-cac-su-kien-thien-van-nam-2021/

Kính thiên văn gương lỏng đầu tiên trên thế giới

Kính thiên văn gương lỏng đầu tiên trên thế giới

Các nhà thiên văn học chuyên nghiệp phải làm những công việc gì?

LÀM VIỆC Ở VĂN PHÒNG VÀ PHÒNG THÍ NGHIỆM

ĐI DỰ HỘI NGHỊ, HỘI THẢO

THAM GIA GIẢNG DẠY

ĐỌC & CẬP NHẬT TIN TỨC

VIẾT SÁCH BÁO

QUAN SÁT THIÊN VĂN

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 4 năm 2022

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 4 năm 2022

Ngày 1 tháng 4 – Trăng mới

Ngày 17 tháng 4 – Trăng tròn

Ngày 22,23 tháng 4 – Mưa sao băng Lyrids

Ngày 30/4 – Nhật thực một phần

Xem thêm lịch thiên văn 2022 tại đây: https://thienvanhanoi.org/quan-sat-thien-van/lich-thien-van-nam-2022/

Những thông số cơ bản của kính thiên văn

1. Độ mở (Aperture) D của kính thiên văn

2. Chỉ số độ mở F của kính thiên văn

3. Độ phóng đại của kính thiên văn (Magnification)

4. Độ phân giải của kính thiên văn (resolution)

5. Kích thước vòng tròn thị kính h (Exit pupil)

6. Độ phóng đại tối thiểu và tối đa của kính thiên văn:

-Độ phóng đại tối thiểu:

-Độ phóng đại hữu dụng (độ phóng đại tối đa)

7. Trường nhìn của kính thiên văn (field of view)

– Trường nhìn biểu kiến của thị kính (Apparent field of view – AFV)

– Trường nhìn thực (True field of view – FOV)

8. Khoảng đặt mắt (Eye relief)

9. Cấp sao mờ nhất có thể thấy được qua KTV

Những thảm họa tàu vũ trụ

1. Tàu con thoi Challenger

2.Tàu con thoi columbia

3.Phi thuyền Apollo 13

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 3 năm 2022

Lịch các sự kiện thiên văn tháng 3 năm 2022

Năm ánh sáng là gì?

HỆ MẶT TRỜI NGOÀI ĐỊA CẦU CÒN CÓ SỰ SỐNG KHÁC HAY KHÔNG?

HỆ MẶT TRỜI NGOÀI ĐỊA CẦU CÒN CÓ SỰ SỐNG KHÁC HAY KHÔNG?

Sao Kim

Sao Hỏa

Titan

Europa

Năm ánh sáng là gì?

Thiên hà từ đâu mà có? Các loại thiên hà trong vũ trụ

Thiên hà từ đâu mà có? Các loại thiên hà trong vũ trụ

Cách nào mà các thiên hà đã hình thành trong vũ trụ ?

Có mấy loại thiên hà ?

PERSEVERANCE – NIỀM HI VỌNG VỀ MỘT KỶ NGUYÊN MỚI

Tàu thăm dò Perseverance đã hạ cánh thành công xuống bề mặt sao Hỏa vào rạng sáng 19/2, giờ Việt Nam. Ảnh: NASA.

Xem thêm lịch thiên văn 2021 tại đây: https://thienva nhanoi.org/lich-cac-su-kien-thien-van-nam-2021/