Dù có hay chưa có thì mọi người nhớ tìm đến những nơi có thể quan sát bầu trời đêm tốt, ít ô nhiễm ánh sáng nhé.

Vì mùa đông sắp tới sẽ có nhiều đối tượng nổi tiếng đẹp say lòng đấy.

Tam giác mùa đông (Winter Triangle)

Tam giác mùa đông là một mảng sao (Asterism) được hình thành từ ba trong những ngôi sao sáng nhất trên bầu trời mùa đông. Nó là một tam giác đều, do tưởng tượng được vẽ trên Thiên cầu, với các đỉnh xác định của nó lần lượt là: Sirius , Betelgeuse và Procyon. Các ngôi sao này thuộc ba chòm sao lần lượt là  Canis Major , Orion và Canis Minor.

Tam giác mùa Đông:
– Sirius (chòm Canis Major – Đại Khuyển)
– Betelgeuse (chòm Orion – Thợ Săn)
– Procyon (chòm Canis Minor – Tiểu Khuyển)

Khi nói đến Tam giác mùa đông, có nghĩa là bạn sẽ thấy nó rõ ràng nhất vào mùa đông. Đặc điểm nổi bật của tam giác mùa đông có lẽ là chòm sao Orion và chòm Đại khuyển (Canis Major). Bạn có thể bắt đầu quan sát được nhóm sao này ở hướng Đông sau khi mặt trời lặn. Các chòm sao chứa tam giác mùa đông sẽ xuất hiện gần đường chân trời, bắt đầu di chuyển lên trên đỉnh đầu vào nửa đêm và lặn dần về hướng Tây lúc gần sáng.

Một ít thông tin về 3 ngôi sao Betelgeuse, Sirius và Procyon:

• Sao Betelgeuse là một sao khổng lồ đỏ và là ngôi sao sáng thứ hai trong chòm sao Orion. Ngôi sao này có cấp sao biểu kiến thay đổi từ 0,2 đến 1,2. Nó có màu đỏ nổi bật. Bạn có thể dễ dàng nhận ra nó trong rất nhiều ngôi sao xung quanh, nhờ màu đỏ đặc trưng. Hiện tại ngôi sao đang ở giai đoạn cuối của quá trình tiến hóa sao, Betelgeuse có thể sẽ nổ tung thành siêu tân tinh trong thời gian tới.
• Sao Sirius hay còn gọi là sao Thiên Lang, nổi tiếng là ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm với cấp sao biểu kiến là -1,46. Thậm chí, nó còn sáng gấp 2 lần so với Canopus – ngôi sao sáng thứ 2 trên bầu trời đêm.
• Sao Procyon sáng thứ tám trên bầu trời đêm với cấp sao biểu kiến là 0,34.

Một ít thần thoại

–  Chòm sao Orion ( Thợ Săn) mình đã có một bài viết khá chi tiết về một số đặc điểm nổi bật và thần thoại xung quanh chòm sao này.

Mọi người tìm đọc lại nhé: https://thegioithienvan.com/chom-sao-orion-chang-tho-san-cua-mua-dong/

–  Chòm sao Canis Major ( Đại Khuyển):

Theo một số câu chuyện bên Phương Tây, chòm sao này đại diện cho Laelaps, quà tặng từ Zeus đến Europa, hay là chó săn của Procris. Nó rất nổi tiếng nhờ tốc độ và Zeus đã đưa nó lên bầu trời. Đại Khuyển (Canis Major) còn được coi là chó săn của Orion. Nó đang đuổi theo thỏ rừng Lepus (chòm sao Thiên Thố) hay giúp đỡ Orion, chi tiết được Aratos, Homer và Hesiod đề cập tới trong các tác phẩm.

–  Chòm sao Canis Minor (Tiểu Khuyển):

Trong một phiên bản thần thoại, chòm sao này được cho là đại diện cho Maera, con chó của người sản xuất rượu vang Icarius không may mắn. Ông đã bị những người bạn bè của mình giết hại. Những người bạn của ông chưa từng thưởng thức rượu và họ nhầm lẫn trạng thái say của mình với âm mưu ông Icarius muốn ám sát họ. Cả con gái và con chó đã rất đau buồn trước cái chết của Icarius. Erigone đã treo cổ tự tử và con chó nhảy xuống một vách đá. Zeus sau đó đã đặt hình ảnh của họ lên bầu trời.

Đối tượng quan sát khác

Trong vùng tam giác mùa đông này, cũng không có đối tượng gì nổi bật. Tuy nhiên mình xin đề xuất cho bạn, có thể tìm hiểu Tinh vân Mân Khôi hay Tinh vân Nơ thắt Hoa Hồng (hay NGC 2237).

Tinh vân này nằm ở biên của một đám mây phân tử khổng lồ trong chòm sao Kỳ Lân (Monoceros). Nó cũng nằm về phía bên trái của ngôi sao Betelgeuse đỏ cam. Tuy vậy, tinh vân này rất khó để quan sát được vì nó là một tinh vân phát xạ.

Kết:

Như vậy, bài viết này mình đã giới thiệu với mọi người về Tam giác mùa đông, một mảng sao sáng nổi tiếng trên bầu trời mùa đông. Bên cạnh đó là một số thần thoại về các chòm sao liên quan.

Trong bài viết sau, chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu một mảng sao khác: Lục giác mùa đông, cực kỳ nổi tiếng nhé.

The post Tam giác mùa đông (Winter Triangle) appeared first on Thế giới thiên văn.

Và mùa đông lại mang đến cho chúng ta nhiều chòm sao xinh đẹp, nổi bật nhờ những ngôi sao sáng chói.

Trong đó không thể không kể đến Chòm sao Orion – chàng thợ săn nổi tiếng nhất nhì trên bầu trời đêm.

Chòm sao có rất nhiều điều thú vị, còn được xem là chiếc chìa khóa trên bầu trời đêm mùa đông. Hãy cùng Thế Giới Thiên Văn tìm hiểu dần trong bài viết dưới đây nhé.

Chòm sao Orion (Lạp Hộ)

Orion được dịch sang tiếng Hán là Lạp Hộ(獵戸) nghĩa là Thợ Săn, chính là tên chòm sao chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài viết này. Vì thế, dù gọi với tên Orion, Lạp Hộ hay Thợ Săn cũng đều chỉ chòm sao này.

Chòm sao Orion có hình dạng giống như đồng hồ cát, đại diện cho thân người của chàng thợ săn Orion trong thần thoại Hy Lạp, cùng với chiếc Thắt lưng Orion và Thanh gươm Orion nổi tiếng. Những ngôi sao sáng nhất của chòm sao này là Rigel và Betelgeuse, vinh dự nằm trong số 10 ngôi sao sáng nhất bầu trời. Cả hai đều là những sao siêu khổng lồ và nằm trong số những ngôi sao có cấp sao biểu kiến I cách xa Trái Đất nhất.

Hai trong số những ngôi sao thuộc chiếc Thắt lưng Orion – Alnilam và Alnitak – cũng là các sao siêu khổng lồ. Còn lại, ngôi sao thứ 3 (Mintaka) lại là một hệ đa sao.

Thanh gươm Orion được mô tả là giắt trên thắt lưng của chàng thợ săn. Thiên thể ở giữa trông giống như một ngôi sao dưới mắt thường, nhưng thực tế đó là tinh vân Orion cực kỳ nổi tiếng – một trong những tinh vân sáng nhất Nó được biết đến nhiều nhất và cũng được chụp ảnh nhiều nhất trên bầu trời.

Tinh vân Orion (M42), vùng hình thành sao khổng lồ gần Hệ Mặt Trời nhất, có thể nhìn thấy bằng mắt thường mặc dù tinh vân này nằm cách Trái Đất 1344 năm ánh sáng.

Một ít thần thoại

Có nhiều phiên bản khác nhau của các câu chuyện xung quanh chàng thợ săn Orion trong Thần thoại Hy Lạp.

Nổi bật trong đó là chuyện về anh thợ săn tên Orion tự cho mình là người thợ săn vĩ đại nhất thế giới (hoặc không biết đó có phải là lời đồn ác ý từ đâu ra).  Hera – vợ của thần Zeus, nghe được điều này và đã cho một con bọ cạp xuống giết Orion. Orion bị con bọ cạp dùng nọc đốt chết. Thần Zeus cảm thấy thương tiếc cho Orion và đã đặt chàng trên bầu trời trở thành một chòm sao mà chúng ta vẫn biết. Con bọ cạp cũng được đưa lên trời, trở thành chòm sao Bọ Cạp (Scorpius) cũng cực kỳ nổi tiếng.

Một điều thú vị là 2 chòm sao này nằm ở 2 vị trí đối diện trên bầu trời. Tức là khi chòm Orion mọc thì chòm Bọ Cạp lại lặn mất và ngược lại. Vì thế hai kẻ thù này không bao giờ nhìn thấy nhau.

Một câu chuyện khác kể rằng, Orion đã phải lòng với 7 chị em Pleiades. Chàng cứ mãi theo đuổi Pleiades, cuối cùng thần Zeus đã cho cả hai lên bầu trời. Pleiades từ đó được đặt tên cho một cụm sao với 7 ngôi sao trong chòm sao Kim Ngưu.

Một điểm thú vị nữa là, chòm sao Kim Ngưu luôn mọc trước chòm Orion nên ta thấy chàng thợ săn như đang đuổi theo 7 chị em xinh đẹp Pleiades.

Như vậy, thần thoại xung quanh chòm Orion có thể có nguồn gốc từ các vị trí tương đối của các chòm sao xung quanh nó trên bầu trời.

3 ngôi sao tương đối thẳng hàng – chiếc Thắt lưng của Orion

Bạn sẽ khá bất ngờ khi biết thêm về khu vực này.

Hai trong số những ngôi sao thuộc chiếc Thắt lưng Orion – Alnilam và Alnitak – cũng là các sao siêu khổng lồ. Ngôi sao thứ 3 là Mintaka lại là một hệ đa sao. Ba vì sao tạo nên thắt lưng Orion đều thuộc quần thể OB1b. Tức là chúng hình thành trong cùng một đám mây phân tử và có cùng chung một xu hướng dịch chuyển. Chính nhờ thế mà hình dạng của mảng sao này không có gì thay đổi kể từ thời cổ đại.

Nói về thời cổ đại, nền văn minh Ai Cập cổ đại có rất nhiều thần thoại liên quan tới 3 ngôi sao này. Thậm chí, những giả thuyết đưa ra về mối liên hệ của Orion và các Kim tự tháp trên cao nguyên Giza đưa ra rằng chúng trùng với các vị trí 3 ngôi sao trên chiếc thắt lưng của Orion. Giả thuyết này lần đầu tiên được Robert Bauval đưa ra vào năm 1983.

Trong dân gian Việt Nam, ba ngôi sao được nói ở trên được gọi là sao Cày hoặc sao Lưỡi Cày, bốn ngôi sao ở bốn góc của chòm sao Orion là Betelgeuse, Bellatrix, Rigel và Saiph thì được ví như bốn góc của một thửa ruộng vuông có cái lưỡi cày cắm ở giữa.

Đấy, bạn đã thấy nhiều điều bất ngờ và thú vị chưa.

Chiếc chìa khóa của bầu trời đêm mùa đông

Một lợi thế cực kỳ to lớn đến từ chòm sao Orion dành cho các bạn mới bắt đầu quan sát thiên văn: những ngôi sao trong chòm sao đều là những ngôi sao rất sáng. Vì thế, nó rất hữu ích trong việc làm mốc để xác định các chòm sao, ngôi sao xung quanh.

Cụ thể như sau, các bạn có thể ghi chú lại để thực hành quan sát nhé:

• Bằng cách kéo một đường thẳng tưởng tượng từ 3 ngôi sao thắt lưng về phía Đông Nam, đường thẳng này sẽ đi qua ngôi sao Sirius trong chòm Đại Khuyển (Canis Major).
• Ngược lại, khi kéo một đường thẳng từ 3 ngôi sao về phía Tây Bắc, đường này gần như đi qua ngôi sao Aldebaran và cụm sao Pleiades (M45) trong chòm Kim Ngưu (Taurus).
• Kéo một đường thẳng qua hai ngôi sao Betelgeuse và Bellatrix (2 bên vai của Thợ Săn) về phía Đông, cho biết hướng của ngôi sao Procyon trong chòm sao Tiểu Khuyển (Canis Minor).
• Một đường thẳng nối từ Rigel qua Betelgeuse sẽ chỉ ra hướng của 2 ngôi sao Castor và Pollux trong chòm sao Song Tử (Gemini).

Kết :

Bài viết lần này Thế Giới Thiên Văn đã cùng mọi người bổ sung thêm một số kiến thức về chòm sao nổi tiếng nhất nhì bầu trời đêm – Chòm Orion. Ở bài viết sau, chúng ta sẽ lại nói về những chòm sao mùa đông nổi tiếng khác.

Nếu có ý kiến đóng góp, mọi người để lại dưới phần bình luận nhé!

Hy vọng mọi người sẽ tìm hiểu nhiều kiến thức thiên văn hơn, dưới góc nhìn khách quan và tôn trọng mọi người.

The post Chòm sao Orion: Chàng thợ săn của mùa đông appeared first on Thế giới thiên văn.